اینترنت،تهدید یا فرصت برای سلامت روان/به قلم دکتر صادق شیبانی مدرس دانشگاه و پژِوهشگر

اینترنت،تهدید یا فرصت برای سلامت روان/به قلم دکتر صادق شیبانی مدرس دانشگاه و پژِوهشگر

اینترنت،تهدید یا فرصت برای سلامت روان

دکترصادق شیبانی،مسئول علمی،پژوهشی حوزه مقاومت بسیج کارگری امام حسن مجتبی (ع)

نویسنده : دکتر صادق شیبانی
به گزارش کوارنیوز،دکتر صادق شیبانی،مسئول علمی،پژوهشی حوزه مقاومت بسیج کارگری امام حسن مجتبی (ع) در این مقاله به بررسی اینترنت در سلامت روان پرداخته که متن کامل در ذیل درج شده است.

هدف از نوشتن این مقاله این است که شخصیت و انواع آن را درک کنیم و سپس تاثیر اعتیاد و فضای مجازی را بر شخصیت و سلامت روان افراد بسنجیم.
شخصیت شیوه ی فکر،رفتار و احساس کردن افراد است که باعث تمایز آنها از دیگران می شود.شخصیت هر فرد تحت تاثیر تجربه ها ، محیط و خصوصیات ژنتیکی قرار دارد و معمولا رفتارهایی که افراد انجام می دهند مطابق انتظارات فرهنگی جامعه ای است که در آن زندگی می کنند.
شخصیت افراد بر حسب یکی از دقیق ترین تقسیم بندی ها در یکی از ۴گروه A,B,C و D قرار می گیرند اما به دلیل پیچیدگی شخصیت انسان ها،نمی توان به راحتی آن را در قالب چند جمله توصیف کرد و ممکن است فرد ویژگی هایی داشته باشد که هم در گروه A و هم در گروه B قرار بگیرد و یا ویژگی های شخصیتی وجود داشته باشد که در هیچ یک از تیپ های شخصیتی ذکر نشده باشد.
قرن ۲۱ با مجازی سازی ارتباطات شروع شد و روابط ها رفته رفته از وضعیت دیالوگ(گفتگو) به سوی منولوگ(تک گویی) پیش رفته است،چرا که یک نفر همه را قانع می کندتا گفتمان او را بپذیرند (عبدالملکی،۱۳۸۷)
در یک فضای ارتباطی واقعی،که به طور معمول حضور یک یا چند نفر بارز است،طرفین با مخاطب قرار دادن همدیگر اطلاعاتی هر چند اندک معاوضه می کنند و به حریم یکدیگر آسیب نمی زنند اما در فضای مجازی،همچون اینترنت/پیامک/چت و … طرفین ماجرا کمترین اطلاعات درست را نیز از همدیگر دریغ می کنند،زیرا در پشت پرده این ماجرا افرادی قرار دارند که شاید هیج شناختی از یکدیگر ندارند و گاه اطلاعات اشتباه به هم داده تا نشانی از خود برجای نگذارند و لذا همه ی این مسائل،سلامت روان افراد را با چالشی جدی مواجه کرده است.

روانشناسی شخصیت و هویت در دنیای مجازی
فضای مجازی یکی از ابزار هایی است که سبب می شود تا افراد از راه های گوناگون ابراز وجود کنند چرا که وقتی افراد در فضای مجازی قرار می گیرند،خواه ناخواه به دنبال این هستند که چگونه جنبه های رفتاری خود را مدیریت کنند،از این روست که هویت آدمی،که یکی از جنبه های پیچیده ی او می باشد تحت تاثیر قرار می گیرد،بنابراین اگر فرد در تماس دائم با فضای مجازی قرار گیرد تا آنجا پیش می رود که الگو های برگرفته از فضای مجازی را مثبت تلقی کرده و سعی در به کار بستن آن ها در برخوردها و رفتارهای خویش می کند.
در فضای مجازی،با توجه به ارتباط قوی ای که بین کاربران وجود دارد،این امکان را به افراد می دهد تا اقدام به ایجاد دنیایی بکنند که افراد بتوانند در جایگاه افراد دیگر هویت یابی شوند به این صورت که افراد داده ها و آمار شخصیتی خود را (که این هم دچار تغییر می شود ) از طریق وبلاگ و سایت های مجازی دیگر در اختیار کاربران قرار می دهند که این عمل به نوعی سبب از خودبیگانگی و از دست دادن هویت فرد می شود و این فرد دیگر نمی تواند شخصیت پایداری را در دنیای واقعی برای خود تعریف نماید،چرا که شخص در گیر یک سری اوهام و تخیلات مجازی می شود،که این امر نیز از شخصی به شخص دیگر متفاوت است.
تعریفی که انجمن روانشناسی آمریکا در مورد اعتیاد ارائه داده به این شرح می باشد که اعتیاد یک بیماری اصلی و مزمن می باشد که در مدارهای پاداش، انگیزه و حافظه و دیگر اجزای مربوطه ی مغز اختلال ایجاد می نماید.این اختلال ها به ایجاد ویژگی های جسمی ، روانی ، اجتماعی و روحی در انسان منجر می شود.
اعتیاد به دو دسته ی کلی تقسیم می شود :
۱) اعتیاد به مواد مخدر
۲) اعتیاد رفتاری
از نمونه های بسیار فراگیر در نوع اعتیاد رفتار،اعتیاد به اینترنت است و یا در معنای وسیع تر استفاده ی بیش از اندازه از رایانه و ابزار تکنولوژی در زندگی و وابستگی به آن ها،به طوری که باعث ایجاد خلل یا مشکلی در رسیدگی به کارهای روزانه و در نهایت بروز مشکلات روانی در افراد شود را اعتیاد مجازی می گویند.این نوع اعتیاد در رفتار بسیار همه گیر گردیده و تقریبا همه ی افراد فعال در دنیای اینترنت بیشتر ساعت شبانه روز خود را با تماشا کردن صفحات رایانه ها و تلفن های همراه هوشمند سپری می کنند ، بعضی مشغول بازی های رایانه ای و تعدادی دیگر از یک شبکه جهانی به شبکه ای دیگر و یا از صفحه ای مجازی به صفحه ای دیگر کوچ می کنند.
کاهش ارتباط کلامی و خلاصه شدن عواطف و احساسات یک خانواده در پیام های ارسالی صفحات مجازی از تبعات اعتیاد به فضای مجازی است.استفاده بیمارگونه از اینترنت،نوجوانان را از فعالیت های مفید و سازنده ،انجام فعالیت های درسی ،ورزش کردن و ارتباط با همسالان بازداشته و در فرآیند اجتماعی شدن آن مؤثر است.افرادی که دچار اعتیاد اینترنتی هستند سبک زندگی متفاوتی پیدا می کنند،فعالیت بدنی آن ها کاهش یافته و نسبت به سلامت فردی خود بی توجه می شوند و به شدت معاشرت آن ها در زندگی روزمره تحت تاثیر قرار می گیرد و ساعت خواب نا منظم شده و زیاد بیدار می مانند و تحمل دسترسی نداشتن به فضاهای مجازی را ندارند.
شبکه های اجتماعی مجازی نسل جدیدی از فضای روابط اجتماعی هستند که با اینکه مدت زیادی از حضور آن ها نگذشته به خوبی توانسته اند جای خود را در زندگی مردم باز کنند.مردم بسیاری در سنین مختلف و از گروه های اجتماعی متفاوت،در شبکه های اجتماعی مجازی کنار هم گرد آمده اند و از فاصله های بسیار دور در دنیای واقعی،از این طریق با هم ارتباط برقرار می کنند.شبکه های اجتماعی نقش پر رنگی در دنیای امروز دارند که نمی توان آن ها را نادیده گرفت که بر ابعاد مختلف زندگی فردی و اجتماعی افراد تاثیر چشمگیری گذاشته است به عبارت ساده تر،یک شبکه اجتماعی سایت یا مجموعه سایتی است که به کاربرانی که دوست دارند علاقمندی ها،افکار و فعالیت های خودشان را با دیگران به اشتراک بگذارند این امکان را می دهد.
ارتباطات اینترنتی می تواند انگیزه بیشتری را برای کاربران در بازی با هویت،رفتارهای آزمایشی و ارائه تصویری غیرواقعی فراهم سازد که ریسک شرمندگی در آن کمتر است.
از تاثیر های شبکه های اجتماعی بر افراد،شخصیت و هویت فردی به این شرح است :
۱) هویت زدایی : فناوری های نوین ارتباطی و اطلاعاتی موجب می شود تا اجتماعات و هویت های جدیدی تشکیل شود.وسایل نوین اطلاعاتی و ارتباطی تغییراتی را در برداشت های فرد به وجود می آورد و هویت ها را در وضعیت تازه ای قرار می دهدکه با گذشته بسیار متفاوت و حتی گاهی مغایر است.
۲) انزواطلبی : افراد در فضای مجازی در عین حال که می توانند در گروه های مختلف حضور داشته باشند می توانند خود را جدا از دیگران و تنها نیز حس کنند.کاربران بیشتر ترجیح می دهند در محیطی آرام و خلوت از اینترنت استفاده کنند تا هم بهتر بتوانند از اطلاعات آن بهره ببرند و هم با تمرکز و سرعت بیشتر،از اتصال های طولانی مدت جلوگیری کرده و هزینه های حاصل از آن را کاهش دهند اما این نوع خلوت و انزوا در طولانی مدت ، برخی مشکلات روانی مانند گوشه گیری و در نهایت افسردگی را در پی دارد و در واقع این امر به سوی فردگرایی تغییر جهت می دهد و روابط افراد از شکل سنتی آن به این سمت و سو حرکت می کند.
۳) روابط آزاد : محیط های اینترنتی به ویژه شبکه های اجتماعی به گسترش روابط می انجامد،روابطی با هویت جدید!!! اینترنت به افراد هویتی نا معلوم می بخشد.نظارتی همچون نظارت دنیای واقعی هم بر آن حاکم نیست و همین خود ،باعث می شود که افراد دچار نوعی آزادی روابط شوند.دختران جوان با ورود به دنیای مجازی به راحتی می توانندبا جماعتی گسترده از غیرهمجنسان خود ارتباط برقرار کنند ارتباطی که به دلیل نبود هیچ قانون خاص و هیچ نیروی کنترل کننده ای شکل و هویت تازه ای به خود بگیرد،ارتباطی که در دنیای واقعی به دلایلی همچون ترس از آبرو، خانواده،جامعه،دین و ….. هرگز امکان شکل گیری آن به این شکل و شمایل وجود ندارد.این روابط در شبکه های مجازی به سادگی رخ می دهد و رفته رفته بر سبک روابط افراد تاثیری منفی خواهد گذاشت و این نوع ارتباط گسترده و آزاد با جنس مخالف را به شکل عادی در خواهد آمد.
۴) استرس زنان : زنان نسبت به هر فرد آنلاین دیگری،ظلم ها و تعدی های بیشتری را تجربه می کنند.آنها اغلب قربانی مزاحمت های سایبری و آزار و اذیت های آنلاین هستند و هزاران تن از زنان جوان احساس می کنند که نمی توان هیچ کاری در این زمینه انجام داد.البته در فرهنگی که در آن نگاه به زنان جوان کاملا جنسی است،این تعجب برانگیز نیست که وقتی به زنان جوان ابزاری را برای تعیین هویت خودشان می دهند، آن ها از آن ابزار در همان مسیر استفاده کنند.اکثر اوقات خشونت هایی که علیه زنان در فضای اینترنت وجود دارد،نه تنها باعث استرس می شود که موجب بوجود آمدن صدمات روانی و احساسی جدی نیز می شود.

به طور کلی آسیب های روانی فضای مجازی و شبکه های اجتماعی را می توان به ۴ دسته تقسیم بندی کرد :
• کاهش احساسات : اغلب ارتباطات در این فضا نوشتاری است و کیفیت ارتباط در فضای واقعی را ندارد و از احساس کمتری برخوردار است،همین امر موجب کاهش احساسات در فرد می شود.
• متن گرایی : با وجود امکانات چند رسانه ای موجود در فضای مجازی،هنوز هم قسمت بزرگی از ارتباطات در فضای مجازی را ارتباطات متنی (ایمیل و چت ) تشکیل می دهد.ارتباط متنی می تواند شکل جدیدی از هویت مجازی را شکل دهد.
• انعطاف پذیری هویتی : افراد در فضای مجازی می توانند چهره ها و بازنمایی های متفاوتی از خود ارائه دهند.
• دریافت های جایگزین : در ارتباطات مجازی می توان دیوارها را شکست و به حوزه خصوصی دیگران وارد شد و حرف هایی را که افراد حاضر نیستند در ارتباط چهره به چهره بگویند،گفت.

رابطه پست های افراد در فضای مجازی و شخصیت آن ها :
با رواج حضور عامه مردم در فضای مجازی،این حضور هم فرصتی شد تا به مطالعات شناخت شخصیت کمک شود.نتایج مطالعاتی که در این زمینه صورت گرفته بطور خلاصه نشان می دهد که :
• درون گراها : افراد درونگرا معمولا بیشترین پست هایی را که در شبکه های مجازی خود به اشتراک می گذارند در مورد وقایع روز،تحقیقات یا سیاست در فضای مجازی است و اغلب این افراد در مورد خودشان چیزی به اشتراک نمی گذارند.
• برون گراها : کسانی که دارای شخصیت برونگرا هستند بیشتر در مورد فعالیت های روزمره خود پست می گذارند.
• اخلاق گراها : این گروه از افراد معمولا در مورد فرزندانشان پست می گذارند،آنها که رقابت جو و برتری طلب هستند مدام در مورد موفقیت های فرزندانشان عکس یا نوشته هایی را به اشتراک می گذارند.
• خودشیفته ها : کسانی که دارای ویژگی نارسیست/خودشیفتگی هستند،پست هایی که در فضای مجازی با دیگران و دوستان خود به اشتراک می گذارند مربوط به ورزش و رژیم و تناسب اندام آنهاست.
• عصبی مزاج ها : معمولا این افراد در زمینه ی خستگی و مشکلات پست می گذارند.
در نهایت به عنوان نتیجه گیری می توان بیان کرد که جدای از تاثیرات مثبتی که فضای مجازی دارد،استفاده ی نا به هنجار و نادرست از آن سبب بروز یک سری چالش هایی می شود که در درجه ی اول همان اعتیاد اینترنتی می باشد که در ابتدا در رابطه با آن صحبت شد که این امر از نظر روانشناسی سبب ایجاد اختلال هایی در اخلاق و شخصیت هویتی فرد می شود.
دکتر صادق شیبانی مدرس دانشگاه و پژوهشگر

درباره نویسنده

3374مطلب نوشته است .

تمام حقوق این سایت برای پایگاه خبری یوتاب محفوظ است.
رفتن به نوارابزار